Wprowadź słowo

Czy żywność ekologiczna oznacza także zdrowszą żywność? (2019)

Czy żywność ekologiczna oznacza także zdrowszą żywność? (2019)

Żywność ekologiczna- ten temat staje się bez wątpienia co raz bardziej popularny. Jeszcze kilka lat temu w Polsce trudno było znaleźć produkty z symbolem certyfikatu rolnictwa ekologicznego. Jedynym takim miejscem były sklepy specjalistyczne, które sprzedawały ekożywność za bezcen, która pochodziła z bardziej zamożnych krajów europejskich. W obecnych czasach już nawet wielkie sieci handlowe konkurują o to, która będzie miała w swoim portfolio więcej produktów organicznych. Nie dzieje się tak bez powodu. Co raz więcej ludzi dba o swoje zdrowie i zwraca uwagę na to co je, gdzie je i jak je. Minęła już era, gdzie najistotniejszy był szybki i łatwy dostęp do ciepłego posiłku. Od dłuższego czasu obserwuje się tryb życia zwanym „slow life”, w którym dominuje także „slow food” czyli termin antagonistyczny do żywności śmieciowej „fast food”.

Wiele osób argumentuje swój zakup zdrowej żywności z certyfikatem tym, że jest on lepszy, lub chociażby mniej szkodliwy, niż jej zwykłe odpowiedniki. Trudno jednak jednoznacznie się z tym zgodzić. Przez ostatnie pół wieku badacze zajmowali się tą tematyką. Wnioski jakie można z tego wyciągnąć nie dają jednak wciąż jednoznacznej gwarancji co do tej kwestii.

W tym artykule dowiesz się między innymi:

  • Jakie funkcje pełni żywność ekologiczna?
  • Jakie wymagania produkcyjne są stawiane rolnictwu ekologicznemu?
  • Co ma wspólnego rolnictwo ekologiczne z ekologią?
  • Jak oznaczone są produkty certyfikowane pochodzące z upraw ekologicznych ?
  • Jak wyglądają wzory certyfikatów ekologicznych w innych krajach na świecie?
  • Jakie są wymagania jednostek certyfikujących odnośnie rolnictwa ekologicznego?
  • Czy żywność ekologiczna jest zdrowsza, niż konwencjonalna?
  • Czy zioła ekologiczne są zdrowsze, niż konwencjonalne?
  • Dlaczego konsumenci wybierają żywność ekologiczną?

Jeżeli chcesz zapoznać się z pierwszym wpisem na temat żywności ekologicznej to zapraszam Cię do lektury tego artykułu:

Czy żywność ekologiczna jest zdrowsza niż żywność konwencjonalna?

 

Spis treści

Żywność ekologiczna- podstawowe wytyczne w Unii Europejskiej

Podstawowym celem jaki stawia sobie cały sektor rolnictwa ekologicznego jest uzyskanie produktu, który został wytworzony naturalnym metodami. Te metody to ogólny system zarządzania i produkcją żywności. Łączą one praktyki najkorzystniejsze dla środowiska i klimatu, wysoki stopień różnorodności biologicznej, ochronę zasobów naturalnych oraz stosowanie wysokich norm dotyczących etycznej hodowli zwierząt, i produkcji, odpowiadających zapotrzebowaniu rosnącej liczby konsumentów na żywność wytwarzaną przy użyciu naturalnych środków i procesów.

Produkcja ekologiczna pełni więc bardziej rozwiniętą funkcję społeczną:

  • Dostarcza na rynek produkty ekologiczne,
  • Dostarcza powszechnie dostępne dobra, przyczyniając się do ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt,
  • Przyczynia się do rozwoju wsi i rolnictwa

W Zjednoczonej Europie produkcja ekologiczna jest elementem unijnych systemów jakości produkcji rolnej i realizuje te same cele w ramach wspólnej polityki rolnej (WPR), które stanowią nieodłączny sektor wszystkich unijnych systemów jakości produktów rolnych. Dzięki temu rolnicy, którzy decydują się wejść na rynek ekologiczny, mogą liczyć na odpowiednie rekompensaty za przestrzeganie surowych przepisów. Oprócz tego stale rosnące zapotrzebowanie na tego typu produkty ma pomóc rolnikom w rozwoju i zwiększaniu zysków.

 

Żywność ekologiczna- Budowanie zaufania

Bardzo istotnym elementem jest zaufanie konsumentów. Mało restrykcyjne normy i nieuczciwość producentów mogą podważyć wiarygodność i doprowadzić do recesji rynku. Z tego też względu prawo produkcyjne powinno zawierać solidne i przejrzyste przepisy, które powinny odpowiadać oczekiwaniom podmiotów i konsumentów. Do tego celu prawo unijne (Parlament Europejski 2018) wprowadza wiele publicznie dostępnych regulacji, które opisują wymagania oraz standardy jakie stawia się ekożywności. Są to między innymi przepisy dotyczące gospodarstw, które oprócz produkcji ekologicznej, zajmują się również tą niecertyfikowaną. W takich przypadkach rolnicy zobowiązani są do przestrzegania przepisów na całym etapie wytwarzania żywności.

Nie może dochodzić do sytuacji, w której praktykuje się takie samo zarządzanie produkcją ekologiczną oraz niecertyfikowaną. Na każdym etapie produkcyjnym musi dochodzić do wyraźnego i faktycznego rozdzielenia poszczególnych jednostek produkcyjnych.

 

Żywność ekologiczna w okresie konwersji

Rolnicy, których celem jest działalność w obszarze certyfikowanym, muszą przejść przez dodatkowy okres konwersji, w którym podlegają restrykcyjnym przepisom, jednak nie uzyskują miana producentów ekologicznych. Taki status przyznawany jest tylko tym jednostkom, które poprzez przestrzeganie przepisów pozytywnie przeszły etap przemian i uzyskały odpowiedni status nadawany przez jednostki certyfikujące. Do innych istotnych obostrzeń produkcyjnych jest również zakaz wykorzystywania promieniowania jonizującego, klonowania zwierząt, wykorzystywania genetycznie zmodyfikowanych organizmów, jak również produktów wytworzonych z GMO lub przy ich użyciu. Wynika to głównie z oczekiwań i wyobrażeń konsumentów odnośnie ekoproduktów.

 

Żywność ekologiczna, a ochrona środowiska

Jest także wiele etycznych obowiązków takich producentów. Powinni oni stać na straży ochrony różnorodności biologicznej czy jakości gleby. Są zobowiązani do zwalczania szkodników, chorób i unikania negatywnych wpływów na rośliny, i zwierzęta. Muszą także dołożyć wszelkich starań, aby nie dochodziło do mieszania się np. hodowli ekologicznej z tą w okresie konwersji lub niecertyfikowaną.

 

Żywność ekologiczna- wymóg wzrostu roślin na glebie

Co jest ciekawe oraz ogranicza w pewien sposób rolnictwo na wielką skalę jest wymóg wzrostu roślin ekologicznych na glebach. Za zgodne z przepisami uważa się jedynie odżywianie roślin poprzez ekosystem gleby, zatem rośliny powinny być uprawiane na i w żywej glebie w powiązaniu z podglebiem i skałą macierzystą. Zakazana jest produkcja hydroponiczna, w pojemnikach, workach czy innych modelach, w których system korzeniowy roślin nie ma kontaktu z glebą. Jest oczywiście kilka wyjątków, które reguluje rozporządzenie 018/848 z dnia 30 maja 2018 r. Dotyczą one między innymi ziół  ekologicznych kupowanych w doniczkach, główek cykorii czy np. kiełków roślinnych. Unia Europejskie w tym rozporządzeniu reguluje również sposób ochrony roślin.

 

Rolnictwo ekologiczne- murem za środowiskiem

Każdy rolnik powinien przede wszystkim stosować takie techniki, które nie wpływają negatywnie na środowisko i jakość samych upraw. Jest również zobowiązany do stosowania w pierwszej kolejności metod ochrony, które nie polegają na stosowaniu dopuszczalnych pestycydów czy herbicydów. Tutaj można wymienić przede wszystkim płodozmian. Taki rolnik musi również stale monitorować zagrożenie i interweniować tylko wtedy, gdy jest to zasadne z punktu widzenia ekonomicznego, i ekologicznego. O tym jakie środki ochrony roślin mogą stosować rolnicy w trakcie konwersji oraz certyfikowani reguluje rozporządzenie (WE) nr 1107/2009.

Warto również uświadomić sobie, że sektor ekologiczny dąży do jak największej samowystarczalności. Jeżeli więc konsument zdecyduje się na zakup mięsa z chowu certyfikowanego to powinien również mieć świadomość, że zwierzęta z tej hodowli były karmione również paszami i roślinami z upraw ekologicznych, a w najlepszym wypadku powinny one pochodzić z tego samego gospodarstwa.

 

Znakowanie produktów pochodzących z rolnictwa ekologicznego w Unii Europejskiej

Prawo do posługiwaniem się oznaczeniami typu „bio”, „eko” czy „organic” posiadają tylko i wyłącznie produkty, które spełniają prawo unijne odnośnie rolnictwa ekologicznego oraz po uzyskaniu niezbędnych pozwoleń. Ma to zagwarantować konsumentowi, że nabywa w sposób świadomy produkt, który został wytworzony wszelkimi zabiegami zgodnymi z zasadami ekologicznymi. Według prawa unijnego, nie wolno wprowadzać konsumenta w błąd stosując tego typu wyrażenia w nazwie firmy, bądź produktu. Produktami ekologicznymi mogą być jedynie produkty, które w 95% zawierają składniki pochodzenia ekologicznego.

Podstawowym logo, którym wyróżniają się ekoprodukty w Unii Europejskiej jest tzw. euroliść.

Euroliść- logo żywności ekologicznej w Unii Europejskiej

 

Więcej na temat euroliścia znajdziecie pod tym linkiem: logo żywności ekologicznej w Unii Europejskiej

Logo znajdujące się na opakowaniach podlega przepisom prawa unijnego (European Commission Agriculture and Rural Development 2019). Niedozwolone są modyfikacje loga, zmiana prawnie określonych proporcji czy zmiana barw oprócz wyżej ukazanych.

Więcej na temat stosowania logo euroliścia znajdziecie na oficjalnie stronie Komisji Europejskiej: The EU Organic Logo

 

Wzory certyfikatów ekologicznych w innych krajach na świecie

Wiele krajów posiada własne prawo odnośnie certyfikatów ekologicznych. Niektóre kraje unijne takie jak Niemcy czy Francja oprócz unijnych regulacji, posiadają także inne rodzaje certyfikatów. Poniżej zestawiono najważniejsze:

 

Australian Certified Organic Logo

    Australia: Australian Certified Organic

 

NASAA Organic LogoAustralia: NASAA Certified Organic

 

Agriculture Biologique logo

              Francja: Agriculture Biologique

 

JAS Organic logo

Japonia: JAS Organic

 

Canada Organic Biologique Canada Logo

Kanada: Canada Organic / Biologique Canada 

 

Das Bio Siegel LogoNiemcy: Bio-Siegel

 

EKO Quality Symbol

Holandia: EKO

 

USDA OrganicUSA: USDA

 

Różnice w wymaganiach jakościowych produktów ekologicznych na przykładzie różnych jednostek certyfikujących

 

Kryterium

 

Pieczęć ekologiczna UEOrganic-Logo.svgBiokreisLogo Biokreis PNG.pngBiolandBioland Logo 2012.svgDemeterDemeter Logo.svgNaturlandNaturland Logo.svgBayerisches Bio-Siegel
Pochodzenie ekologiczne minimalnie w %95%95%95%95%95%95%
Barwnikiniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwolone
Wzmacniacze smakuniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwolone
Sztuczne aromatyniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwolone
Naturalne aromatydozwolonydozwolonydozwolonyniedozwolonedozwolonydozwolony
Azotyny dozwolonyniedozwoloneniedozwoloneniedozwolonedozwolonydozwolony
Karageny dozwolonyniedozwoloneniedozwoloneniedozwoloneniedozwolonedozwolony

Źródło: Wikipedia.de

 

Porównanie walorów prozdrowotnych żywności ekologicznej i żywności konwencjonalnej.

 

Żywność ekologiczna vs żywność konwencjonalna- azotany, witamina C, karotenoidy

O tym czy żywność ekologiczna jest w rzeczywistości bardziej wartościowa zastanawiano się już od dłuższego czasu. Kilka starszych badań (K. Woese 1997) (Worthington 2001) wskazuje, że zawierają więcej suchej masy, a także mnie azotanów, niż jej nieekologiczne odpowiedniki. Przeprowadzono również szereg badań, które porównywała zawartość witaminy C w obu przypadkach. Zdecydowana większa ilość analiz wykazała wyższą zawartość kwasu askorbinowego w produktach pochodzenia ekologicznego. Były to na przykład takie produkty jak gruszki, brzoskwinie, pomidory czy brokuły. Przebadano również różnice w zawartości innych grup związków takich jak karotenoidy. Tutaj nie udało się ustalić jednoznacznych wniosków. W niektórych produktach takich jak papryka, śliwki, pomidory i marchewki poziom karotenoidów okazał się wyższy niż w ich konwencjonalnych odpowiednikach. Inne badania natomiast (F. Rossi 2008) (B.A. Stracke 2008) wykazały odwrotny stosunek.

 

Żywność ekologiczna vs żywność konwencjonalna- związki fenolowe, aminokwasy, białka

Do równie niejednoznacznych wyników prowadzi również ocena zawartości związków fenolowych w warzywach i owocach. To co wydaje się jednak bardzo interesujące to dysproporcja jaka towarzyszy zawartości białek i aminokwasów. Udało się ustalić, że produkty pochodzenia organicznego zawierają ich mniej, niż w te z upraw konwencjonalnych. Jednakże w metaanalizie  (M.Hubera 2011) oceniono również, że jakość aminokwasów w produktach ekologicznych okazuje się być bardziej przydatna dla człowieka. Zdecydowała o tym ilość białek egzogennych, która w przypadku roślin z upraw certyfikowanych była wyższa. Oprócz tego zawierała również mniej pestycydów i azotanów, lecz podobną ilość mykotoksyn.

 

Żywność ekologiczna vs żywność konwencjonalna- alergie, egzemy

Ocena prozdrowotnego wpływu żywności ekologicznej na zdrowie człowieka nie została dobrze udokumentowana. Przeprowadzono kilka badań na ludziach, które umożliwiają ocenę takiego wpływu. W jednym z nich, do którego zaangażowana 14000 dzieci z 5 europejskich krajów stwierdzono, że te, które spożywało produkty ekologiczne miały zdecydowanie mniej problemów na tle alergicznym oraz statystycznie nieistotną niższą masę ciała. (T. Alfven 2006). Inne badania z udziałem holenderskich dzieci wykazały ich mniejszą zachorowalność na egzemę przy stosowaniu diety opartej na produktach organicznych (I. Kummeling 2008). Ciekawym wnioskiem jest również ogólna ocena zdrowia u osób stosujących dietę na bazie produktów ekologicznych. Okazuje się, że jest lepsza w porównaniu do osób, które nie kupują ekoproduktów. Może to jednak wiązać się z ogólnym podejściem do zdrowia, aktywności fizycznej i zdrowego stylu życia (E. Rembiałkowska 2008).

 

Żywność ekologiczna vs żywność konwencjonalna- parametry hematologiczne

W dwóch innych badaniach (C. Caris-Veyrat 2004) (B.A. Stracke 2008) ochotnikom podawano marchew i przecier pomidorowy z upraw ekologicznych, i konwencjonalnych do stosowania oprócz zwykłej diety z przyzwyczajeń. W pierwszym badaniu nie zaobserwowano wpływu żywności ekologicznej na podstawowe parametry hematologiczne, witaminę C i E w osoczu, ani na utlenianie LDL. Spożycie marchwi również nie miało wpływu na status antyoksydacyjny osocza. To co uległo zwiększeniu to zawartość luteiny w osoczu. W drugim badaniu, w którym ochotnicy byli karmieni organicznie lub konwencjonalnie przecierem pomidorowym przez trzy tygodnie nie stwierdzono różnic w biodostępności likopenu. Przyczyną braku różnic między grupami spożywającymi marchewkę ekologiczną lub konwencjonalną, a przecierem pomidorowym może być to, że testowane produkty były podawane jako dodatek do zwykłej diety bez wyłączenia poszczególnego rodzaju produktów.

 

Żywność ekologiczna vs żywność konwencjonalna- antyoksydanty

Oceniono również wpływ organicznej lub konwencjonalnej diety śródziemnomorskiej u 10 zdrowych mężczyzn stosowanej przez 2 tygodnie. Oceniono ilość antyoksydantów w osoczu po zadanym czasie. Ustalono, że ich poziom jest wyższy u mężczyzn, którzy przeszli na dietę organiczną. Istnieje jednak podejrzenie, że różnica ta jest ze statystycznego punku widzenia nieistotna. Obserwowane wyniki mogą być spowodowane różnym okresem zbiorów płodów rolnych, co ma wpływ na zawartość związków czynnych u roślin (L. Di Renzo 2007).

 

Różnice między surowcami zielarskimi pochodzącymi z upraw certyfikowanych i konwencjonalnych- badania

Amerykańsko- chiński zespół badawczy podjął się próby porównania mięty pieprzowej oraz cynamonu pochodzących z upraw konwencjonalnych i organicznych. Obie rośliny mają zastosowanie zarówno w kuchni jak i w medycynie. Są również obecne w wielu domostwach na całym świecie. Badanie polegało na określeniu profilu fenolowego oraz zdolności zmiatania wolnych rodników przez oba typy roślin u obu gatunków. Ustalono, że poszczególne wartości są w każdym przypadku zbliżone. Minimalnie wyższe wartości stwierdzono jednak dla ziół, które pochodziły z upraw konwencjonalnych (Junli LV i inni, 2012). W innym badaniu wykonanym przez zespół czeskich naukowców porównano zawartość olejków aromatycznych w bazylii, która pochodziła z różnych upraw konwencjonalnych i organicznych. Tak jak w innych przypadkach tutaj również nie udało się jednoznacznie stwierdzić, że któryś typ wykazuje różnicę w zawartości związków czynnych (Klimankova i inni, 2008).

 

Zdrowa żywność ekologiczna

 

Dlaczego konsumenci wybierają żywność ekologiczną?

Przeprowadzono do tej pory wiele badań konsumenckich, które ułatwiają zrozumieć motywacje jakimi kierują się klienci sięgający po produkty certyfikowane. Takimi czynnikami, które skłaniają do tego, żeby zakupić żywność ekologiczną jest troska o zdrowie, o środowisko, gwarancja bezpieczeństwa żywności, właściwości sensoryczne i jakościowe produktu, światopogląd czy wartości. Uważa się jednak, że problemy zdrowotne są do tej pory najistotniejszym czynnikiem. Natomiast nie ma do tej pory jednoznacznych dowodów, że ekoprodukty są zdrowsze czy lepsze, niż te konwencjonalne. To również powoduje, że zaufanie do „eko” jest często podważane. Wysoka cena, ograniczona dostępność, zadowolenie z tradycyjnej żywności, brak zaufania i inny system wartości to jedne z głównych czynników, które odstraszają od żywności ekologicznej (Honkanen 2006).

Dlaczego klienci kupują eko

 

Czym jest żywność ekologiczna dla konsumenta?

Nie ulega wątpliwości, że obserwuje się wysoki wzrost zainteresowania żywnością ekologiczną. Nie jest to jedynie tendencja w Polsce, ale również w Europie i na świecie. Zwiększona świadomość zdrowotna oraz wzrastająca długość życia skłania często do tego, by w maksymalnym stopniu móc mieć wpływ na dobrą kondycję do późnej starości. Sama żywność ekologiczna nie jest niczym nowym. To pojęcie zostało wprowadzone w drugiej połowie XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Na początku promowano zdrową żywność jako tą, która może poradzić sobie ze skutkami chorób cywilizacyjnych, jakie dotknęły ludzkość wraz z rozwojem techniki. Szybko okazało się, że nie jest to jednak panaceum na przypadłości chorobowe, ale może stanowić dobrą bazę do budowania bardziej zdrowego i świadomego życia.

 

Żywność ekologiczna- stan wyższej świadomości konsumenta

Wzrastająca świadomość społeczna na temat żywności certyfikowanej powoduje również wzrost zainteresowania konsumenta oraz ułatwia mu dokonanie wyboru pomiędzy żywnością ekologiczną, a tak zwaną konwencjonalną. Szczególny wydźwięk ma podkreślanie różnic między uprawami organicznymi i tymi zwykłymi. Brak lub przynajmniej ograniczenie stosowania sztucznych nawozów, czy chociaż dbałość o dobrostan zwierząt i środowiska ma być tym, co skłoni klienta do zapłacenia większej sumy za odpowiedni produkt spożywczy. Badania przeprowadzone przez IMAS dowodzą, że wiele osób kojarzy już symbol euroliścia z produktami o wyższych rygorach produkcyjnych. Jest wysoce prawdopodobne, że wraz z rozwojem rynku ekologicznego spadnie dysonans cenowy, między żywnością standardową i organiczną. Na pewno wpłynie to na częstotliwość i ilość ekologicznych decyzji zakupowych.

 

Żywność ekologiczna vs żywność konwencjonalna- problemy związane z rzetelnymi badaniami

Inną ważną kwestią jest dokładne przeprowadzenie badań, które jednoznacznie udowodniłyby wyższość w działaniu prozdrowotną produktów z upraw certyfikowanych. Aby to uczynić należy uwzględnić wiele czynników, które powstają od momentu zasiana roślin do momentu ich sprzedaży. Niektóre różnice w składzie jakościowym powstają tylko i wyłącznie ze sposobu uprawy poszczególnych roślin. Na przykład sam fakt ograniczania możliwości nawożenia powoduje zmniejszenie ilości azotu, którą rośliny mogą pobierać swoim systemem korzeniowym.

Po drugie, wpływ ma również ewentualny rodzaj stosowanego nawozu– łatwo dostępny azot nieorganiczny oraz trudniej dostępny organiczny. Duże ilości nawozu wspomagają wzrost wegetatywny i związane z tym tworzenie podstawowych składników odżywczych, takich jak białka i węglowodany, podczas gdy generatywny wzrost tych roślin i związane z nimi tworzenie się metabolity wtórne , takie jak polifenole i witaminy, mogą powstawać w zmniejszonej ilości (M.Hubera 2011).

Etap dojrzewania i wiek rośliny podczas zbioru wpływa także na ilość pożądanych związków. Ponieważ etap generatywny następuje za etapem wegetatywnym, zbiory na zbyt wczesnym etapie mogą doprowadzić do powstania produktów, które mają niską zawartość pożądanych związków (o działaniu prozdrowotnym, nadające kolor, smak i zapach). Pogoda jest kolejnym ważnym czynnikiem silnie wpływającym na skład produktów roślinnych. Obserwowane zróżnicowanie z roku na rok z powodu warunków pogodowych jest często większe niż różnice między systemami produkcyjnymi. (M.Hubera 2011). Brak prostego związku między wartością odżywczą, a zdrowiem jest kolejnym powodem, dla którego trudno jest formułować wnioski z badań, dotyczących wpływu żywności ekologicznej na zdrowie.

 

Bibliografia 

Dodaj komentarz

0
%d bloggers like this: